Garanti BBVA ile DenizTemiz Derneği/TURMEPA'nın, Çevre, Şehircilik ve İklim Kurumu Bakanlığı koordinesinde Eylül 2021'de başlatılan Mavi Nefes Projesi'nin beş yıllık sonuçları açıklandı.
Marmara Denizi'ndeki müsilaj krizinin ardından hayata geçirilmesi projesi; İstanbul Boğazı, Antalya, Göcek, Saros Körfezi, Van Gölü ve Prens Adaları’nda sürdürülüyor. Temmuz 2026'da atık toplama yapraklarının yanı sıra deniz çayırlarının onarılması, ticari ve gorgon kolonilerinin korunması, biyoçeşitlilik araştırmaları, bilimsel izleme ve eğitim çalışmaları da yıllık kapsamına dahil edildi.
İstanbul Boğazı ve Van Gölü'nden 335 ton atık çıkarıldı
Mavi Nefes deniz süpürgeleriyle İstanbul Boğazı'ndan, ortaklaşa saklanan Temmuz 2026'ya kadar 311 bin 820 kilogram katı atık toplandı. TÜİK'in 2022 yılına ait kişi başı ortalama günlük atık miktarının esaslı açıklaması bu rakam, yaklaşık 302 bin kişinin bir günde ortaya çıktığı atığa karşılık geliyor.
Mayıs 2023 ile Aralık 2025 arasında Van Gölü'nde çalışan Ahtapot 6 deniz süpürgesi ise 23 bin 368 kilogram atık topladı. Böylece iki bölgeden ayrılan katı atık miktarı toplam 335 bin 188 kilograma, başka bir ifadeyle yaklaşık 335 tona ulaştı.
Göcek’te Mayıs 2024’ten bu yana faaliyet gösteren TURMEPA 3 sıvı atık alım teknesi de üç yazlık 4 bin 133 tekneden 1 milyon 912 bin 982 litre atık teslim aldı. Projenin 2022 ve 2023 yaz sezonlarında Adrasan-Kemer hattında yürütülen çalışmalarla 4,5 milyon litre siyah ve gri suyu birlikte toplam miktar 6 milyon 412 bin 982 litreye çıktı.
14 bin 800 deniz çayırı fidesi ekildi
Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi'nde yapılan onarım çalışmaları kapsamında Tersane Adası, Darboğaz ve Kille Koyu'na toplam 14 bin 800 deniz çayırı fidesi ekildi. Bilimsel izleme çalışmalarında fidelerin canlılık verilerinin yüzde 70'in üzerinde olduğu belirlendi.
Üç istasyon, özel işaretlerle şamandıralarıyla koruma paketiyle “Oksijen Üretim Noktası” olarak adlandırıldı. Bölgedeki deniz çayırları üzerindeki baskılar, yabancı türler ve karbon tutma kapasitesi de incelendi. Araştırma kapsamında Türkiye'de ilk kez yapılan yaş tayini yapılabilen, bir deniz çayırının yaklaşık 2 bin yaşında olduğu tespit edildi.
Saros’ta 44 bin ölçüm kaydı oluşturuldu
Saros Körfezi’nde beş farklı derinlikte gerçekleştirilen sıcaklık ölçümleri sonucunda bir yıl içinde 44 bin kayıt elde edildi. 2024’te yürütülen saha programında 14 uzman dalıcı, 52 dalış gerçekleştirerek 60 saatten fazla su altında çalışma yaptı.
Biyoçeşitlilik araştırmalarında bine yakın canlı gözlemlenirken, 700 mercan ve gorgon kolonisi temizlendi. Çalışmalar sırasında yaklaşık 150 balıkçıyla birebir görüşüldü; dalış kulüpleri, yerel yönetimler ve kamu kurumlarıyla iki paydaş toplantısı düzenlendi.
Prens Adaları’ndaki deniz çayırları haritalandı
Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi kapsamında Nisan 2026’da başlayan çalışmalarda 18 dalış gerçekleştirildi. Büyükada, Heybeliada, Kaşıkadası ve Burgazada’da üç farklı deniz çayırı türünün bulunduğu toplam 112 bin 627 metrekarelik alan kayıt altına alındı.
İncelemelerde Büyükada’daki deniz çayırı alanlarının neredeyse yarısının sağlığını kaybettiği, Heybeliada’daki yatağın ise yaklaşık üçte ikisinin sağlıklı olduğu ölçüldü.
Eğitim programları 150 binden fazla kişiye ulaştı
Projenin çevrim içi eğitimleri, Mavi Nefes Eğitim Otobüsü ve Mavi Dedektifler programı aracılığıyla 143 bin 408 öğrenci ve 7 bin 446 öğretmene ulaşıldı. Programlarda iklim değişikliği, enerji ve su verimliliği, çevre kirliliği, geri dönüşüm, sıfır atık ve halk sağlığı konuları ele alındı.
Mavi Nefes Eğitim Otobüsü’nün robotik kodlama ve üretim becerileri atölyelerine 6 bin 362 kişi katıldı. Lise öğrencilerine yönelik Mavi Dedektifler programında ise 689 öğrenci ve 44 mentor öğretmen, Sıfır Atık Mavi eğitimini geliştirmeye yönelik proje fikirleri hazırladı.
“Uzun soluklu ve ölçülebilir bir dönüşüm gerekiyor”
TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Şadan Kaptanoğlu: “Mavi Nefes’le atık toplama faaliyetlerini bilimsel araştırmalar, ekosistem restorasyonu, kesintisiz eğitim ve izleme çalışmalarıyla bir araya getirerek bütüncül bir koruma modeli oluşturduk. Farklı bölgelerde edindiğimiz bilgi ve saha deneyimimizi kalıcı çözümlere dönüştürüyoruz.”
Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten: “Mavi Nefes’i bir temizlik çalışmasının ötesinde bilimsel veriye dayalı, etkisi ölçülebilen ve farklı paydaşların katkısıyla büyüyen uzun soluklu bir dönüşüm programı olarak ele alıyoruz. Bugün ulaştığımız sonuçlar, denizleri korumak için sahadaki müdahaleyi bilimsel araştırma ve eğitimle birlikte yürütmenin önemini ortaya koyuyor.”
